ARNAVUTÇA

[Ziyaretçi]

[Silinmiş üye]

ARNAVUTÇA


ARNAVUTÇA i. Arnavutluk’ta konuşulan dil.

—ANSİKL. Leng. Arnavutça, bir Hint-Avrupa dilidir. Eski illirya veya Dacia diline bağlanan ayrı bir dal meydana getirir, ilk yazılı metin 1462 tarihlidir. Ama elimize geçen tam metinler XVI. yy.ın ikinci yarısından başlar.

 Günümüzde yaklaşık olarak 5 milyon insan tarafından konuşulan Arnavutça, iki biçim sunar: Semeni nehrinin güneyinde kalan bölgede, Yunanistan ile İtalya’daki Arnavut topluluklarınca konuşulan ve oldukça birlik gösteren tosk lehçesi ve bu çizginin kuzeyindeki daha ayrımlaşmış geg lehçesi; bu lehçe tosk lehçesine oldukça yakın Elbasan lehçesini, başkent Tiran lehçesini oldukça bozulmuş İşkodra (Scutari) lehçesini, kültür merkezi Priştine olan ve siyasî sınırlar dışında, Yugoslavya’nın muhtar Kosmet (Kos [ova], Met [ohija]) bölgesinde konuşulan doğu geg lehçesini kapsar.

İşkodra lehçesi bölge ölçüsünde belli bir güce sahip görünürse de bugün tosk ye Elbasan’daki geg lehçelerine dayanan ve öbür ağızlardan da kelimeler alan bir edebiyat dili kurulmaktadır. Tarihi boyunca değişik alfabeler (karma ve yerli alfabeler dışında İslav, Yunan, Türk ve hatta Arap alfabeleri) kullanmış olan Arnavutça, 1908’den beri Latin harfleriyle yazılmaktadır. Kuzey geg lehçesinin özelliği, başka yerde rastlanmayan genizsilerden gelir. Kelime hazinesi komşu dillerin geniş ölçüde etkisi altında kalmıştır: önceleri Latincenin, sonra Dalmaçya İtalyancasının, Türkçenin, Rumcanın, slavca’nın, v.b.

Şimdiki kelimelerin ancak küçük bir kısmı eski yerli temellere dayanır. Kuzeyde İşkodra ile güneyde Görice’nin (Korça) yanı sıra, son zamanlarda bir üniversiteye kavuşan Tiran, en önemli kültür merkezi olma yolundadır.


http://www.balkanlar.org/?cat=12



Arnavutça dili (Arn. Shqip, Shqipja, gjuha shqipe, gjuha shqiptare) Hint-Avrupa dil ailesinin özgün bir koludur. Arnavutçada, uzun süre komşu olmaktan ve 1000 yıllık Bizans idaresinden dolayı Yunanca ve Sırpça, 437 yıllık Osmanlı idaresinden dolayı da Türkçe ve Arapça kelimeler mevcuttur. Latin ve Germen dilleriyle de, bilhassa Italyanca, Fransizca ve Almanca ile benzer yanları çoktur. Yine de Arnavutça kelime haznesi olarak saf bir dildir.

[Silinmiş üye]

Balkan Dil Birliği
Vikipedi, özgür ansiklopedi


Balkanlarda konuşulan ve özünde çok farklı olan diller arasında dil bilgisi, sözdizimi, sözcük dağarcığı ve ses bilimi açısından mevcut bazı benzerlikleri açıklamak için ortaya atılmış bir dilbilim kuramıdır. Kuramın Rumeli Türkçesini ilgilendiren yönleri de bulunmaktadır. Ancak öncelikle, hepsi Hint-Avrupa dilleri olan, Yunanca, Arnavutça, üç Slav dili (Bulgarca, Makedonca, Sırpça) ve iki Latin dili (Romence ve Vlahca) arasındaki ilişkileri konu etmektedir.
Yukarıda dört grupta anılan diller arasındaki ortak sözcük varlığı görece azdır. Ancak dilbilim ve sözdizimi çözümlemelerinde dikkat çekici ortak eğilimler mevcuttur.

Tarih

Balkan dilleri arasında mevcut bu benzerliklere ilk kez Sloven dilbilimci Jernej Kopitar tarafından 1829 yılında dikkat çekilmiştir. Ancak kuram, özellikle Gustav Weigand ve Kristian Sandfeld-Jensen'in katkılarıyla 1920'li yıllarda olgunlaştırılmıştır. "Balkan dil birliği" terimi ilk kez 1958'de Romen dilbilimci Alexandru Rosetti tarafından ortaya atılmıştır. Sözcük dağarcıkları apayrı olan bu dillerde esasen birlikten ziyade yapısal benzerlikler sözkonusu olmakla birlikte, bu terim geniş ölçüde benimsenmiştir. Yapısal ögeler arasındaki yakınlığın bu anlamda bir birlik oluşturduğunu öne süren dilbilimciler de bulunmaktadır. Tartışma bu benzeşmelerin ne ölçüde coğrafi yakınlıkla, ne oranda da bu dillerin kendi içlerindeki evrimleriyle ilgili olduğu üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Birliğin Kökeni
Bu konuda tartışmalar sürmekte olup, çeşitli varsayımlar ortaya atılmıştır.

Trakça, Daçça ve İllirce
Balkanlardaki Latin ve Slav dillerinde göze çarpan bazı özellikler diğer coğrafyalardaki Latin ve Slav dillerinde görülmediğinden, kuramın ilk olarak geliştirildiği dönemlerde araştırmalar yürütmüş olan dilbilimciler bu özelliklerin Balkanların eski yerli dillerinin kalıntıları olabileceğini, Trakça, Daçça ve İllirce'nin böylece günümüz Balkan dilleri için bir alt katman (substratum) teşkil etmiş olabileceklerini öne sürmüşlerdir. Ancak bu tarihi diller üzerindeki bilgi çok az olduğundan Balkan dil birliğine giren özellikleri bulundurup bulundurmadıkları da bilinmemektedir.

Eski Yunanca

1930'larda ortaya atılmış bir varsayım, Yunan kültürünün diğer Balkan dillerinin kültüründen daha ileri aşamalarda bulunmuş olduğu savından hareketle, Balkan dil birliğine yol açan bütün etkenlerin eski Yunanca'dan nüfuz etmiş olduğudur. Ancak Balkan dil birliğine giren özelliklerin hiçbiri eski Yunanca'da bulunmamaktadır. Bizzat günümüz Yunanca'sındaki Balkanizm unsurları Klasik Dönem ve Bizans İmparatorluğu'dan sonra girmiş yenilikler görünümündedir. Yunanca'nın Balkan dil birliğine dahil edilebilecek yönleri de daha azdır.

Latince

Roma İmparatorluğu Balkanların tamamını belli bir süre yönetimi altında tutmuş olduğundan, Romence'nin atası olan Latin diyalektinin bütün Balkan dillerine etkide bulunmuş olması ve sonradan gelen Slavlar için de bir substratum teşkil etmiş olması mümkündür. Ancak diğer coğrafyalardaki Latin dillerinde bu Balkan dil birliği unsurlarına fazla rastlanmamaktadır. Öte yandan, Latince'den türemiş Vlahca'nın Makedonca için bir alt katman işlevi görmüş olması mümkündür. Ancak, bu düşünce de Balkan dil birliği unsurlarının Vlahca'ya nasıl girdiğini açıklamamaktadır.

Çoklu Etkileşimler

Günümüzde en sık dile getirilen açıklamadır. Bütün ortak unsurların tek bir kaynaktan gelmediği ve diller arasında karşılıklı etkileşimler cereyan ettiği şeklindedir. Yunan, Latin ve Slav dillerinin özelliklerinin farklı gruplardaki dillere nüfuz etmesi gibi, Romanya'da Latinler öncesi, güney Balkanlarda Slavlar öncesi kavimlerin dillerinden aktarılmış bir alt katman da rol oynamıştır. Bizans İmparatorluğu'nun şaşaalı döneminde ve Osmanlı İmparatorluğu boyunca da 500 yıl Balkan yarımadasının tek bir devletin sınırları içinde olması da diller arası alışverişleri kolaylaştırmıştır. Nüfus hareketleri ve bireylerin birden fazla dil konuşma alışkanlığı Balkan dillerine ortak eğilimler kazandırmıştır. Bulgarların Slavlaşmasından önce ve Osmanlı yönetiminde Türk unsurların siyasi hakimiyetinin sözkonusu olduğu da unutulmamalıdır. Arnavutça ise hem Latin hem de Slav dillerinden etkilenmiştir.



Bellibaşlı dil temas alanları


İlk temaslar, muhtemelen, Arnavutların ataları ile uzantıları bugünkü Makedonya ve kuzey Yunanistan'da mevcut Vlah toplumu olan Latin kökenli halklar arasında M.S. 1. yüzyıl ve 5. yüzyıl arasında gerçekleşmiştir. Arnavutça'daki Balkan Latincesi kökenli kelimeler ve Vlahca'dan alıntılar bunu doğrulamaktadır. Dil birliğinin Romence için de geçerli olması, bu temasların Balkanlardaki Latin halkları dağılmadan önce gerçekleştiğini doğrulamaktadır.
Bu dağılmada en önemli etken Slavların Balkanları istilası (8. yüzyıl - 12. yüzyıl arası) olmuştur. Sırpçada dil birliği unsurlarının azlığı ve bu unsurların özellikle Sırpça ve Bulgarca arasında bir ara diyalekt olan Torlakçada belirmesi, Sırpçanın dil birliğine en son girmiş dil olduğunu göstermektedir. Arnavutçanın coğrafyası ise Osmanlı yönetiminde genişlemiş ve bu arada çeşitli bölgelere Türk nüfus iskan edilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun zayıflaması ve Hristiyan Balkan halklarının Avrupa'da gerçekleşen yenilikleri (sağlık, eğitim gibi) daha erken benimsemiş olmaları nüfus dengelerinin ibresini Slav ve Yunan halkları lehine çevirmiştir.

Gramer özellikleri

İsim halleri
İsim hallerinin azalması bütün Balkan dillerinde görülmüştür. Edebi Sırpça bu eğilimin tek istisnasıdır. Özellikle genitif (iyelik hali) ve datif (-e hali) kaynaşması dikkat çekicidir. Gelecek zaman İngilizce'de olduğu gibi analitik hale gelmiş, başka bir deyişle fiilin şeklinin değiştirilmesinden ziyade fiilden önce bir yardımcı fiil (İngilizcede 'will') kullanma alışkanlığı yerleşmiştir.
Mastar halinin seyrekleşmesi
Fiilerin mastar hali Balkanlar dışındaki Latin ve Slav dillerinde ve standart Türkçede canlılığı korumakta iken, bu dillerin Balkanlardaki tamsilcilerinde genelde dilek kipi ile değiştirilmektedir.
Makedonca,Yunanca ve Tosk Arnavutçasında fiillerin mastar hali dilden tamamen kaybolmuştur.
Vlahca, Bulgarca ve güney Sırp diyalektlerinde (Torlakça) fiillerin mastar hali dilden neredeyse tamamen kaybolmuştur.
Gheg Arnavutçası and Megleno Romencesi (Yunanistan'da birkaç bölgede az sayıda kişi tarafından konuşulmaktadır) fiillerin mastar hali kısıtlı sayıda ifade tarzlarında varlığını sürdürmektedir.
Standart Romence, Sırpça ve Hırvatçada fiillerin mastar hali ile dilek kipi arasında pek çok işlev benzerlikleri bulunmaktadır.
Deliorman gölgesinde konuşulan Türkçede de fiillerin mastar hali dilden tamamen kaybolmuştur.

[dreq]

ama gerçekten de bizim dil enteresan.başka böyle bir dil duymadım .emeğine sağlık abi

[arteks]

Adnan abi bıldıgım kadarıyla arnavutca zaten en zor ögrenılen  dilmis  paylasımların ıcın cok saol abı tskk

[Skeptesheia]

bazıları diyor en zor örenilen dil çince bazısı diyor türkçe ama benim dedemler falan da diyordu arnavutça diye ..

[arteks]

Çin ce görünüs olarak en zor dil olduğu halde en kolay öğrenilen dil diye biliyorum  Türkçe hakkında bsey duymadım en kolay yada en zor  diye ama bıldıgım kadarıyla dedıgım gıbı en zor  öğrenilen dil imiş arnavutca

[Kumanovarja]

ben ce türkçe çok kolay öğrenilir çünkü yazılışı ve okunuşu aynı fakat arnavutçaya bakılırsa konuştuklarımız ve  yazdıklarımız türkçe gibi aynı değil tabiki orada bizim türkçeyi öğrendiğimiz gibi arnavutçayı öğrenenlere zor gelmiyor fakat bizim için zor görünüyor

[ılgın ilayda]

bence arnavutça zor bir dil ama öğrendiğin zaman çok kolay....

[İllyrian]

slm arkadaşlar herkese meraba....

Mire se Erdhe ne Mesin ton Arnavutuz.Com Familjen

Arnavutuz.Com Hoşgeldin, Katılımlarının Uzun Süreli ve Daimi Olması Dileğiyle..

[Gülseven]

slm arkadaşlar herkese meraba....

 

mire se erdhe ne mesin ton

[e_dashuria]

ya  her  denilen  güsel  hoşta  .ya  arnavutçayı  öğrenmek için  can  atıyorum  ama  hiçte  kolay  deil.hele  böle  yazışmaylada  daha da  zorlaşıyor  çünkü  yazınışıyla  okunuşu  farklı  en  iyisi  herhalde   arnavutluğa  gitmek.en  iyi  öyle   öğrenilir  herhalde

[arnavutx5]

arkadaşlar ben yeni üye oldum öncelikle hepinize merhaba demek istiyorum.1979  samsun'luyum arnavutca hakkatten zor bir dil ben denedim başaramıyacağımı anlayınca vazgeçtim

[serpil]

bence hiç bişiyden vazgeçmemeli insan çabuk pes etmemelisin azim şart

[Trimi]

Pes etmek yok..!! Arnavut inadın nerde? İnat yapman gereken önemli konulardan biri

[Dashuri_]

 Hiç bilmeyen için arnavutça zor bir dil olabilir, bence zor bir dil değil gerçektende, temiz bir dil.Türkçe daha zor öğrenilir bir dil bildiklerime dayanarak kafamda bunun kıyaslamasını yapabiliyorum, benimde görüşüm bu

 Bu  arada hoşgeldin arnavutx5